Szum medialny wokół porodówek jest ogromny. Rząd, starając się wyjść z twarzą z trudnej wizerunkowo sytuacji, deleguje do organów prowadzących szpitali możliwość decydowania o likwidacji oddziałów położniczych. Jednocześnie daje im narzędzia do zastępowania tych oddziałów nowymi formami organizacyjnymi, dotychczas nieznanymi w polskim położnictwie.

W niniejszym artykule przyjrzymy się nowym możliwościom szpitali oraz nowej formie świadczenia opieki przez położną w jednostkach szpitalnych, a więc podstawowym zmianom legislacyjnym zawartym w rozporządzeniu Ministra Zdrowia z dnia 15 stycznia 2026 r. zmieniającym rozporządzenie w sprawie świadczeń gwarantowanych z zakresu leczenia szpitalnego (Dz.U. 2026 poz. 51).

Kryzys urodzeń a kryzys położnictwa

Kryzys położnictwa jest bezpośrednim następstwem kryzysu urodzeń. Jeszcze 15 lat temu w Polsce rodziło się rocznie ponad 400 tys. dzieci, natomiast w 2025 r. liczba narodzin spadła do zaledwie 238 tys. W efekcie zapotrzebowanie na usługi oddziałów położniczych maleje, a wraz z nim finansowanie ich utrzymania.

Ministerstwo Zdrowia rozważało różne rozwiązania, m.in. automatyczne zamykanie oddziałów, które nie realizują minimum 400 porodów rocznie. Pomysł ten spotkał się z szeroką krytyką, w związku z czym rząd się z niego wycofał. Obecnie decyzja o likwidacji oddziału położniczego nie jest sztywno uzależniona od liczby przeprowadzonych porodów, lecz może wynikać z innych czynników – przede wszystkim lokalnych, takich jak niekorzystny rozkład sieci szpitali dysponujących oddziałami położniczymi w danym regionie.

Nowe rozporządzenie Ministra Zdrowia z 15 stycznia 2026 r.

Kluczową zmianą, która weszła w życie 31 stycznia 2026 r., jest wprowadzenie nowego świadczenia gwarantowanego: „Opieka nad kobietą w ciąży lub kobietą rodzącą realizowana przez położną”.

Z punktu widzenia szpitali w mniejszych ośrodkach oraz perspektyw likwidacji oddziałów położniczych najważniejszym elementem rozporządzenia jest właśnie to nowe świadczenie. Udzielać go będą mogły szpitale spełniające szereg warunków, m.in.:

1. Posiadają izbę przyjęć lub Szpitalny Oddział Ratunkowy (SOR).
2. Dysponują co najmniej jednym wydzielonym pomieszczeniem przeznaczonym do porodu, bezpośrednio połączonym z węzłem sanitarnym.
3. Prowadzą poradnię położniczo-ginekologiczną.
4. Są oddalone od najbliższego szpitala z oddziałem położniczym o co najmniej 25 km.
5. Zapewniają całodobowy dostęp do dedykowanego środka transportu, który umożliwia dojazd do najbliższego oddziału położniczego w czasie krótszym niż 15 minut.

O tym nowym świadczeniu mówi się już potocznie jako o „izbie porodowej” lub „pokoju narodzin”. W takiej izbie świadczenia udziela odpowiednio wykwalifikowana położna. W transporcie do szpitala referencyjnego oprócz położnej kobiecie towarzyszy także ratownik medyczny.

Warto podkreślić, że możliwość prowadzenia porodu fizjologicznego przez położną samodzielnie nie jest nowością wprowadzoną tym rozporządzeniem. Wynika ona z ogólnych regulacji ustawowych dotyczących samodzielnych zawodów medycznych – przede wszystkim z ustawy z dnia 15 lipca 2011 r. o zawodach pielęgniarki i położnej (zawód położnej jest zawodem samodzielnym) oraz powiązanych przepisów określających zakres czynności zawodowych położnych.

Zmiany wprowadzone rozporządzeniem mają zatem charakter przede wszystkim organizacyjny, a nie kompetencyjny w zakresie uprawnień położnej.

Obowiązki lekarzy na SOR-ach i izbach przyjęć – czy coś się zmieniło?

W praktyce w zakresie kompetencji i obowiązków lekarzy pracujących na SOR-ach lub izbach przyjęć nic się nie zmieniło. Rozporządzenie nie nakłada na nich żadnych nowych zadań ani nie ogranicza dotychczasowych uprawnień.

Lekarz SOR lub izby przyjęć nie ma nowego, bezpośredniego obowiązku dokonywania rutynowej pierwszej oceny stanu klinicznego kobiety w ciąży lub rodzącej, ani podejmowania decyzji o transporcie lub pozostawieniu jej pod opieką położnej. Ten obowiązek spoczywa przede wszystkim na położnej.

Lekarz włącza się do postępowania wyłącznie w sytuacjach wynikających z ogólnych zasad ratownictwa medycznego i swoich kompetencji lekarskich (a nie bezpośrednio z samego rozporządzenia z 2026 r.).

Podsumowanie

Pod płaszczykiem wprowadzenia nowego świadczenia rząd w rzeczywistości otwiera szerszą drogę do likwidacji oddziałów położniczych na niższych, lokalnych szczeblach. Decyzja o zamknięciu klasycznego oddziału pozostaje w rękach organów prowadzących szpitale, a izba narodzin ma służyć jako wygodny „zamiennik”, który pozwala formalnie utrzymać opiekę okołoporodową w mniejszych miejscowościach. W efekcie ułatwia dalsze ograniczanie liczby pełnoprawnych porodówek w Polsce.