Sądy administracyjne przyznają rację Państwowym Wojewódzkim Inspektorom Sanitarnym, odmawiają jej zaś oponującym przeciwko reżimowi szczepień obywatelom. Czy jednak z faktu, że ustawa nie przewiduje możliwości odmowy wyrażenia zgody na szczepienie ochronne wynika, że tego prawa obywatel nie ma? O tym piszemy w artykule „Konflikt prawa wyższego z bardziej szczegółowym na przykładzie obowiązku szczepień”
Przegląd orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego dotyczącego obowiązkowych szczepień ochronnych nakazuje skonstatować, że orzecznictwo to jest, czy to się nam podoba, czy nie, restrykcyjne.
Obowiązek poddania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym wynika z przepisów ustawowych. Aby ten obowiązek dotyczył konkretnej osoby, nie wymaga on konkretyzacji i indywidualizacji w formie decyzji administracyjnej. Oznacza to, że wynikający z przepisów obowiązek poddania dziecka szczepieniu ochronnemu jest bezpośrednio wykonalny. Ponadto, wykonanie tego obowiązku z mocy prawa zabezpieczone jest przymusem administracyjnym oraz odpowiedzialnością regulowaną przepisami Kodeksu wykroczeń.
NSA rozważając jaką pozycję mają względem siebie obowiązek szczepień i prawo pacjenta do odmowy wyrażenia zgody na określone świadczenia na podstawie art. 16 ustawy z dnia z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (Dz.U. z 2020 r. poz. 849 , ze zm.) uznał, że to ostatnie musi ustąpić. Jest tak dlatego, że przepis mówiący o prawie do świadomej zgody, jako bardziej ogólny, jest uchylany przez przepis szczególny nakazujący poddać się szczepieniu, w myśl zasady Lex specialis derogat legi generali.
Prawo do odmowy wyrażenia zgody na udzielenie określonych świadczeń zdrowotnych przysługuje według tej restrykcyjnej wykładni tylko wówczas, gdy przepisy odrębnych ustaw nie ustanawiają obowiązku poddania się danemu zabiegowi. Taką zaś odrębną ustawą jest między innymi ustawa z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (Dz.U. 2020 r. poz. 1845, ze zm), przewidująca obowiązkowe szczepienia ochronne dzieci.
Sąd przyznaje, że powszechny obowiązek szczepień może być uchylany przez indywidualne sytuacje, w których według wskazań lekarskich są podstawy do długotrwałego odroczenia obowiązkowego szczepienia u konkretnej osoby. W takich sytuacjach lekarze kwalifikujący do szczepień powinni skierować osobę objętą obowiązkiem do konsultacji specjalistycznej w kierunku zbadania stanu zdrowia prowadzącego do przeszkody.
