Sądy administracyjne, do których trafiają sprawy z odwołań od decyzji Wojewódzkich Inspektorów Sanitarnych odmawiających uznania choroby za zawodową i tak opierają się na zdaniu lekarzy orzeczników. Vide dwa Wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 lutego 2026 r. w sprawach II GSK 2132/22 i II GSK 1704/22).
Zapadnięcie na chorobę wymienioną w wykazie chorób zawodowych, nawet jeśli ma miejsce w związku z wykonywaniem pracy, nie wystarczy jeszcze do objęcia ochroną prawną. Konieczne jest ponadto aby w wyniku oceny warunków pracy można stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że występujące w pracy narażenie zawodowe spowodowało tę chorobę.
W ww. wyroku NSA potwierdził, że oceny wpływu czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy na zdrowie konkretnego pacjenta dokonuje lekarz orzecznik w uprawnionej placówce. Organy inspekcji sanitarnej nie są władne tej oceny zmieniać. Nie mogą bowiem wkraczać w ocenę sposobu prowadzenia badań lekarskich przez lekarza orzecznika. Orzeczenie lekarskie dotyczące rozpoznania choroby zawodowej albo o braku podstaw do jej rozpoznania jest opinią biegłego, którą przepisy postępowania administracyjnego uważają za jedyny dowód na wykazanie wiadomości specjalnych. Bez tej opinii bądź sprzecznie z tą nią organ administracji ani sąd administracyjny nie może dokonać we własnym zakresie rozpoznania choroby i ustalenia, czy rozpoznane schorzenie mieści się w wykazie chorób zawodowych.
Sądy administracyjne stoją na stanowisku, że orzeczenia lekarskie są dowodami z zakresu wiadomości specjalnych i stanowią dowód w dziedzinie zdrowia człowieka, w tym wpływu środowiska pracy na stan tego zdrowia. Dlatego są dla orzekających organów administracji i sądów wiążące. Jeżeli nie budzą zasadniczych wątpliwości co do fachowości i wiarygodności, to stanowią jedyny wiarygodny środek dowodowy służący stwierdzeniu choroby zawodowej. Jeżeli zostały wydane z zachowaniem norm określonych w rozporządzeniu w sprawie chorób zawodowych, to co do zasady rozstrzygają sprawę.
